Iyo turebye mu kirere nijoro, tubona inyenyeri zitabarika. Ariko ikibazo kimaze imyaka myinshi gitera amatsiko abahanga ni iki: Ese Isi ni yo yonyine ifite ubuzima, cyangwa hari ahandi mu isanzure hari ibindi binyabuzima? Kugeza ubu, igisubizo cya siyansi kiracyari “ntiturabimenya.” NASA ivuga ko Isi ari yo mibumbe yonyine dufite gihamya ko ibaho ubuzima. Nta buzima […]

Iyo turebye mu kirere nijoro, tubona inyenyeri zitabarika. Ariko ikibazo kimaze imyaka myinshi gitera amatsiko abahanga ni iki: Ese Isi ni yo yonyine ifite ubuzima, cyangwa hari ahandi mu isanzure hari ibindi binyabuzima?

Kugeza ubu, igisubizo cya siyansi kiracyari “ntiturabimenya.” NASA ivuga ko Isi ari yo mibumbe yonyine dufite gihamya ko ibaho ubuzima. Nta buzima bwo hanze y’Isi bwigeze bwemezwa kugeza ubu.

Ariko hari ikintu gituma abahanga bakomeza gushakisha. Kugeza ubu hamaze kwemezwa imibumbe irenga 6,200 iri hanze y’Isi yacu, izwi nka exoplanets. Iyo mibumbe izenguruka izindi nyenyeri, kandi imwe muri yo iri mu turere aho ubushyuhe bushobora gutuma amazi aba mu buryo bw’amazi—ikintu gikomeye mu buzima tuzi.

Ikoranabuhanga na ryo riragenda ritera imbere. James Webb Space Telescope iri gufasha abahanga kwiga imyuka iri mu kirere cy’imwe muri iyo mibumbe, bashaka ibimenyetso byerekana niba hari ahantu hashobora kuba habamo ubuzima.

Muri 2026, NASA yatangiye kandi gukoresha Pandora, icyogajuru gishya kigamije kwiga ikirere cy’imibumbe nibura 20 iri hanze y’izuba ryacu, harimo kureba niba harimo amazi, ibicu n’ibindi bimenyetso bishobora gufasha gusobanukirwa uko iyo mibumbe imeze.

Ariko kubona umubumbe uri mu habitable zone ntibihita bivuga ko hari ubuzima. Ni intambwe imwe gusa mu bushakashatsi. Abahanga bakeneye ibimenyetso byinshi kandi bihamye mbere yo kuvuga ko bavumbuye ubuzima hanze y’Isi.

Kugeza uyu munsi, nta gihamya yemejwe y’uko hari ubuzima hanze y’Isi. Ariko kuba hari ibihumbi by’imibumbe iri hanze y’izuba ryacu bituma ikibazo gikomeza kuba kimwe mu by’amayobera akomeye ya siyansi:

Ese koko turi twenyine mu isanzure, cyangwa ahantu kure cyane hari ubuzima butaremezwa n’ubumenyi bwacu?

Urushijeho kumenya. Urushijeho kwegera abandi.